Đất chật người đông

- Huy Lâm

Trăm năm trước, không biết có phải vì nhìn thấy cảnh đất chật người đông của Hà Nội hay không mà cụ Tú Xương đã thốt ra câu thơ:

Lẳng lặng mà nghe nó chúc con:
Sinh năm đẻ bảy được vuông tròn.
Phố phường chật hẹp, người đông đúc
Bồng bế nhau lên nó ở non.

Cái nỗi lo 'phố phường chật hẹp, người đông đúc' của cụ Tú năm xưa giờ đây không còn là điều mơ hồ qua thơ văn thôi đâu mà đã là một sự thật rõ ràng qua những con số thống kê chính thức. Cái nỗi khổ chật hẹp đông đúc cũng không chỉ loanh quanh ở Hà Nội hay Sài Gòn đâu mà là trên toàn thế giới. Đâu đâu cũng thấy người; người từ trong nhà ra tới ngoài đường; trong văn phòng hay ngoài công trường; người làm việc trong nhà máy hay cày bừa ngoài nông trường; người ở thành thị hay người ở nông thôn. Nghĩa là con người hiện diện ở khắp nơi, chỗ nào có đất là có mặt của con người.
Theo bản phúc trình mới nhất của tổ chức Quỹ Dân số Liên Hiệp Quốc (U.N. Population Fund) cho biết thì đến cuối tháng 10 này, dân số trên thế giới sẽ đạt tới cột mốc mới là 7 tỉ người. Khiếp chưa. Nhưng chưa hết, bản phúc trình còn nói thêm rằng với mức độ dân số tăng đều như hiện nay thì ước tính đến năm 2025, con số sẽ là 8 tỉ và 2083 sẽ là 10 tỉ. Người đâu mà nhiều thế không biết.
Nếu những ước tính đó của Liên Hiệp Quốc chỉ đúng một phần nào thôi, e rằng sẽ không còn non nào cho cụ Tú ở nữa. Nhưng những con số đưa ra cũng chỉ là ước tính mà thôi vì người ta cho biết là còn tùy thuộc nhiều yếu tố khác nữa như phương pháp ngừa thai có được sử dụng rộng rãi không, tỉ lệ trẻ em chết non tăng hay giảm và tuổi thọ trung bình trên thế giới còn tiếp tục tăng nữa hay không như hơn nửa thế kỷ qua đã tăng đều đặn từ 48 tuổi vào năm 1950 đến nay là 69 tuổi.
Cũng vẫn theo bản phúc trình thì dân số ở khu vực Âu châu sẽ không thay đổi nhiều; trong khi đó khu vực có dân số tăng nhanh nhất là Phi châu; tuy nhiên khu vực Á châu vẫn là lục địa đông dân nhất đặc biệt là hai quốc gia Trung quốc và Ấn Độ. Với dân số của hai quốc gia này gom lại hiện nay sẽ chiếm hơn 1/3 dân số trên thế giới. Riêng Ấn Độ với tỉ lệ dân số tăng đều như hiện nay thì đến năm 2030 sẽ là 1,6 tỉ người, vượt qua Trung quốc để trở thành quốc gia đông dân nhất hành tinh.
Người ta nói rằng, ở khắp nước Ấn Độ hiện nay, với dân số tăng nhanh như thế, một tình trạng chung là đâu đâu cũng thấy đầy dẫy những khu nhà ổ chuột, đường phố lúc nào cũng kẹt xe, và trên tất cả những toa xe lửa hay xe điện dùng làm phương tiện di chuyển công cộng, người nêm cứng như cá mòi. Và đó sẽ là thử thách lớn nhất đối với chính phủ Ấn trong tương lai.
Thế còn Việt nam thì sao? Theo Wikipedia, con số chính thức vào năm 2009 là 85,8 triệu người. Đến nay 2011, con số được ước tính là khoảng 90,5 triệu. Như vậy là chỉ trong hai năm, dân số Việt Nam đã tăng thêm gần 5 triệu người, tức khoảng 6%, là con số khá cao. Như thế thì mới sánh vai được với thế giới chứ.
Vào thế kỷ 18, một sử gia, kinh tế gia và cũng là một linh mục người Anh tên Thomas Malthus đã đưa ra một định luật tổng quát về dân số. Ông cho rằng vì dân số tăng nhanh hơn là nguồn thực phẩm trên thế giới có thể cung cấp đủ cho con người; vì thế chiến tranh, bệnh dịch và nạn đói sẽ xảy ra để làm giảm bớt đi số người có mặt trên trái đất, từ đó đưa đến quân bình dân số thế giới. Thế nhưng lịch sử đã chứng minh định luật dân số của Malthus sai bởi vì tuy chiến tranh, bệnh dịch và nạn đói đã thường xuyên xảy ra nhưng không đủ lớn để giảm thiểu một cách đáng kể mà từ đó đến nay dân số trên thế giới tiếp tục tăng đều chứ không hề giảm hay ngừng tăng trưởng như Malthus nghĩ.
Người ta cũng nêu ra một vài yếu tố chính đã giúp cho dân số trên thế giới tăng trưởng đều. Trước hết là con người tìm ra được những loại phân hóa học và thuốc trừ sâu rầy đã giúp cho nông nghiệp phát triển. Rồi con người còn tìm được loại thực phẩm mới ở Tân thế giới như bắp và khoai, là loại thực phẩm dễ trồng mà thu hoạch cao, giúp Âu châu gần như tránh được nạn đói. Rồi vấn đề vệ sinh cũng đã được cải thiện ở những thành phố lớn giữ cho nguồn nước uống được sạch và sau đó người ta còn biết cách lọc và khử trùng nước đã giúp làm giảm bớt sự lan tràn của những căn bệnh như tiêu chảy và sốt ban. Thêm một yếu tố quan trọng nữa là con người tìm ra được một số thuốc chủng ngừa và kháng sinh giúp triệt tiêu được một số căn bệnh mà trước đây đã giết chết nhiều người.
Đến giữa thế kỷ 20, nhờ những nghiên cứu của Norman Borlaugh đã đưa đến cuộc cách mạng xanh - áp dụng những phương pháp trồng cấy mới, kỹ thuật dẫn thủy nhập điền, cách thức trừ sâu rầy và bón phân - làm cho nông sản thu hoạch được trên thế giới tăng gấp đôi, giúp một số khu vực ngoài Âu châu với khoảng 1 tỉ người tránh được nạn đói. Mặc dù nhân loại nhờ có cuộc cách mạng xanh đó nên cho đến nay những nạn đói khủng khiếp hiếm khi xảy ra; tuy vậy số người thiếu dinh dưỡng vẫn còn rất cao.
Theo các nhà nhân khẩu học, dân số trên thế giới cho mãi tới năm 1804 mới đạt mức 1 tỉ người và phải mất tới 123 năm nó mới đạt được dấu mốc 2 tỉ vào năm 1927. Rồi sau đó tốc độ tăng nhanh dần - 3 tỉ vào năm 1959, 4 tỉ vào năm 1974, 5 tỉ vào năm 1987, 6 tỉ vào năm 1998 và bây giờ là 7 tỉ.
Sự bùng nổ dân số này, mặc dù hiện nay có những dấu hiệu cho thấy đang chậm lại, người ta cho biết là còn lâu mới chấm dứt. Bởi vì không chỉ là con người càng ngày càng sống thọ mà còn vì số phụ nữ trên toàn thế giới hiện nay đang trong lớp tuổi vẫn còn khả năng sinh nở được rất đông - khoảng 1,8 tỉ người - do đó dân số trên thế giới sẽ tiếp tục tăng ít nhất là vài thập niên nữa, dù là phụ nữ ngày nay có chiều hướng sẽ có ít con hơn những thế hệ trước. Liên Hiệp Quốc ước tính đến năm 2050, tổng số người trên thế giới có thể đạt 10,5 tỉ, hoặc nó có thể ngừng lại ở 8 tỉ - sự khác biệt là còn tùy vào mức độ sinh sản của những phụ nữ trên. Nếu lấy con số ở giữa chừng thì những nhà nhân khẩu học phỏng đoán dân số trên thế giới có thể là 9 tỉ người vào năm 2045, vẫn là một con số quá đông. Như vậy, ta có thể nói vận mạng tương lai của thế giới đang nằm trong tay của 1,8 tỉ phụ nữ nói trên. Vậy thì bây giờ còn ai dám coi thường phụ nữ nữa không? Các bà cứ đẻ thôi là cũng đủ chết người rồi. Nhưng ta cũng có thể nói thêm là vận mạng tương lai của thế giới cũng là trách nhiệm của 1,8 tỉ ông chồng đó nữa chứ. Các ông mà ham vui quá thì sẽ hết đất sống, do đó yêu cầu các ông nên sống chừng mực cho nhân loại nhờ nhé.
Với dân số mỗi năm tăng thêm 80 triệu người, vì thế mà không thể không lo lắng. Người ta nói trái đất mà chúng ta đang sống hiện nay, nguồn nước đang cạn kiệt dần, đất thì bị xói mòn, những sông băng ở Bắc cực đang tan chảy và tôm cá cứ một ngày một khan hiếm. Và mỗi ngày có gần một triệu người phải chịu cảnh đói. Vài thập niên tới, nhân loại sẽ có thêm 2 tỉ miệng ăn mà phần lớn là ở những quốc gia nghèo. Do đó, trong mấy năm gần đây người ta đang kêu gọi cần phải có một cuộc cách mạng xanh khác nếu không nhân loại sẽ đói.
Có người làm một bài tính nhẩm và cho biết nếu gom hết tất cả dân số hiện nay trên địa cầu rồi dồn hết vào tiểu bang Texas thì mật độ dân số cũng chỉ bằng thành phố New York. Với so sánh đó, nếu dân số trên thế giới vào năm 2045 là 9 tỉ người sống rải đều trên sáu lục địa thì mật độ dân số trên thế giới lúc ấy cũng chỉ bằng hơn phân nửa mật độ dân số nước Pháp hiện nay thôi. Chưa thấy ai nói là dân Pháp đang phải chen chúc nhau sống. Thế thì trái đất đến ngày đó cũng chưa đến nỗi chật lắm đâu. Đất thì chưa quá chật chội nhưng nguồn nước và thực phẩm thì có lẽ khan hiếm hơn.
Vậy câu hỏi còn lại mà một số người bi quan thường hay nêu lên là với dân số trên thế giới đông đúc như thế liệu nền văn minh của nhân loại có thể tồn tại được không? Câu trả lời là có. Với tài khéo léo, con người luôn tự điều chỉnh được chính mình. Nếu thấy đông quá, con người sẽ tự bớt sanh đẻ. Nếu thấy nguồn nước và thực phẩm khan hiếm, con người sẽ tự biết kiềm chế để không phí phạm nữa.
Và cuộc sống vẫn tiếp tục diễn ra, có phần ồn ào náo nhiệt hơn. Dòng đời tiếp tục trôi như nó đã từng qua bao ngàn đời. Và như câu nói bất hủ của nhà bác học Galileo Galilei: Và trái đất vẫn quay.


Huy Lâm