Mấy hôm nay nghe tin Thanh Hóa có đến mấy vạn người đói mà buốt lòng quá. Đấy là nơi dẫu không phải quê nhưng tôi đã sinh ra và lớn lên, đã trải qua một thời đói kinh khủng, chả lẽ đi một vòng, giờ lại trở về điểm cũ...
Phải tự hào mà nói tôi là đứa "có điều kiện" (lời của táo nào đấy mà giờ mọi người hay nhại) nhất trong số bạn học ở xứ Thanh thời ấy, vì tôi có bố mẹ là cán bộ, chúng tôi chỉ sơ tán về nông thôn chứ tiêu chuẩn gạo, đường, sữa, cá, thịt... vải phíp, đủ cả. Thế nên dẫu cái thằng tôi bé bằng cái kẹo, oặt ẹo ốm nhưng vẫn "sáng ngời" lên trong mắt bạn bè.
Thời ấy bạn tôi chỉ đi chân đất đến trường, mà lạnh thì... teo ...im và những thứ gần gần đấy. Áo quần chả có, đi học cầm theo ống bơ sữa bò đốt hạt nhãn hoặc quả phi lao bên trong để sưởi. Cơm gần như không có. Nhà gần chục người chỉ miệng bò gạo với một nồi nước lõng bõng, không dám quấy, gần chín thì đổ cả rổ xảo rau má vào (ít nhất 1 ngày trong nhà phải có 2 người đi kiếm rau má), lúc múc thì phần dưới để cho ông bà và trẻ con, người lớn chỉ được ăn phần trên, toàn rau má.
Một tháng công điểm tính ra một người được chừng 8 cân lúa. Tám cân lúa ấy mà xay ra thì được bao nhiêu gạo, các bạn tính đi. Tháng ba ngày tám là cái từ những người dân Thanh Hóa sợ nhất, vì nó đói đến không thể đói hơn, người dặt dẹo, xanh như tàu lá. Sáng đi học nhịn đói là tất nhiên, trưa cháo rau má, tối cháo rau má, khuya đói không ngủ được thì dậy... hoạt động, và lại đẻ, con cứ trứng gà trứng vịt, cởi truồng đi lông nhông trong xóm, đói thì thò... ống tay áo lên mút, vì trong ống tay áo là... nước mũi đã khô đặc quánh, cứ thế bài ca đói cho đến tết. Tết tức là được ăn cơm ba ngày, có cá tát ở ao, có thịt lợn đụng. Cái xóm tôi ở ngay đền bà Triệu, hôm nào mà tàu hỏa đụng cho con trâu là trẻ con gặp tết, mặc người lớn méo mặt.
Dẫu là có gạo phiếu thì anh em chúng tôi vẫn bị kéo vào cái guồng đói ấy. Có hôm đi học ở trong rừng sơ tán, thấy bên lớp có cây sung quả rất đẹp, mỡ màng, tôi hái ăn lấy ăn để và rất ngạc nhiên tại sao bọn trong lớp đói hơn tôi (sáng đi học tôi được ăn nửa bát cơm rang) mà chúng không ăn. Một lúc sau thì tôi nôn, móc họng mà nôn, gập mình mà nôn. Một đứa con gái mới giải thích: cái thằng gạo phiếu kia, mày ngu thế, đấy là quả sung choóc, không ăn được, chứ nếu ăn được đã chả đến lượt mày.
Đi học buổi sáng, khi về là một cực hình, chân kéo lê không nổi. Tôi vẫn còn sướng, mùa đông về bao giờ cũng có một cặp lồng cơm ủ, canh dưa với cá lòng tong, rau diếp của nhà... còn bạn tôi, nhiều đứa chỉ củ khoai củ sắn rồi kéo trâu bò lên đồi, và lên đấy chúng mới đi kiếm miếng ăn của chúng. Thường là đi nhổ khoai, sắn nướng, nhổ su hào non ăn sống, thậm chí bắt cả vịt gói đất nướng ăn... tất nhiên là nhổ trộm bắt trộm. Còn tôi, mon men lên xin chúng cho cưỡi trâu bò với quà là những miếng thịt miếng cá hoặc thìa đường múc trộm của mẹ. Bao giờ kết cục cũng là roi. Những cái gói sữa bột bao ni lông, tôi kêu chúng nó vào, dùng kim châm một phát rồi chu miệng mút. Được nhiều ra phết và cũng nhiều thằng bị sặc. Hút một vài lần thì được, hút nhiều là bị lộ và lại... roi.
Nhưng không bao giờ được chỉ "đi bò đi trâu" mà mỗi thàng đều phải kèm một việc, thằng thì tát cá, thằng thì kiếm củi... chúng nó cực nhọc đi qua tháng ba ngày tám, đi qua cả năm đói khát như thế, nên nói bây giờ lại bảo phản động, nhiều đứa rất thích đi bộ đội và TNXP thời ấy, còn công nhân là số dách, vì được... ăn no...
Thế mà nay, tôi lại hình dung ra rõ mồn một cái cảnh đói thảm thương thời ấy. Tất nhiên thời ấy đói là có lý do, nhưng bây giờ mà vẫn đói thì ngạc nhiên quá. Đầu tiên tôi tưởng báo chí đưa tin sai, sau thấy đưa đến mấy lần thì đói thật rồi. Đa Lộc tôi biết, vùng biển ấy chỉ sống bằng nghề biển, không ra biển được đói là phải, còn các vùng khác làm sao mà cũng đói nhỉ?
Thời ấy Thanh Hóa có mấy câu nổi tiếng mà ai từng xứ Thanh đều biết: Nhất Xương, nhì Gia, thứ ba Hậu Lộc, ấy là các huyện đói nhất: Quảng Xương (nơi có làng Quảng Thái nổi tiếng cả làng đi ăn mày và thờ thành hoàng ăn mày, Tĩnh Gia, và Hậu Lộc (nơi tôi sống). Rồi là ba không hai chống: Không đi dép, không đi xe, không mặc quần dài, chống thuyền, chống gậy..., rồi là được mùa Nông Cống sống mọi nơi... chao ơi, xứ Thanh của tôi...
0 comments:
Post a Comment