Trò hề trên sân khấu chính trị Nga

Nhị Khê

Ngày 24/09/2011, TT Cộng hòa Nga Dmitry Medvedev tuyên bố không ra ứng cử nhiệm kỳ hai và chính thức giới thiệu đương kim TTg Vladimir Putin ra tranh cử Tổng Thống. Ông Putin, người từng làm hai nhiệm kỳ TT nước Nga, tiếp nhận lời đề nghị đó, lại còn nói "vô cùng vinh dự". Các nhà bình luận cho rằng Putin từng được dân chúng nước Nga ủng hộ, thế nào cũng đắc cử. Họ còn nhận xét thêm trò hề "ca tụng lẫn nhau" giữa hai thầy trò Putin và Medvedev sẽ quyết định tương lai chính trường Nga trong một thời gian lâu dài.
Sau khi Medvedev giới thiệu, Putin nhận lời, báo chí phương Tây gọi ông ta là "Putin bất diệt". Nhiều tờ báo đã đưa tin này trên trang đầu. Tờ The Times, Anh Quốc, bình luận: "Sự kiện này chứng tỏ nền dân chủ nước Nga thời hậu Xô viết đã thất bại. Chủ nghĩa Putin cũng là chủ nghĩa Stalin".
Tờ Independent, Anh quốc, viết: "Đời sống chính trị ở Nga càng cố bắt chước theo phương án dân chủ càng đi ngược lại nó. Đó là điều rất đáng buồn".
Tờ Washington Post viết: "Putin muốn làm chủ điện Kremlin một lần nữa. Ông ta đã toại nguyện... Đây là tin xấu đối với nhân dân Nga, họ sẽ phải đối mặt với hiện tượng tham nhũng và trì trệ đến hết đời Putin. Nếu bắt chước Stalin, Putin sẽ cầm quyền suốt đời"...
Tờ The Observer, Anh quốc, cũng bình luận: "
Nhiều người không ngạc nhiên trước ý định tranh cử Tổng Thống của Putin. Trên thực tế, Putin, một cựu quan chức tàn bạo của KGB, sau hai nhiệm kỳ làm tổng thống đã rời khỏi điện Kremlin vào năm 2008, nhưng ông ta vẫn đứng đầu nội các Cộng hòa Nga... Không ai phủ nhận Putin hay đảng Nước Nga Thống Nhất (United Russia - UR) của ông được nhiều người ủng hộ, tuy nhiên, muốn có được sự ủng hộ này, Putin đã phải gây sức ép và tấn công khá nhiều vào dân chúng và giới truyền thông. Nước Nga trượt dài từ chế độ dân chủ sang độc tài. Đó là điều đáng lo".
Tờ El País, Tây Ban Nha, gọi những sự kiện diễn ra trong hội nghị đảng UR là chuyện nhảm nhí. Tờ báo bình luận những thủ đoạn diễn ra tại hội nghị báo hiệu rằng: hy vọng dân chủ hóa đã chấm dứt. Medvedev chỉ là một tổng thống vô tích sự. Bốn năm trước, khi phê phán thái độ hư vô về pháp lý và hiện tượng tham nhũng thâm căn cố đế ở Nga, Medvedev từng khiến nhiều người hy vọng nước Nga thay đổi, ông ta sẽ đưa đất nước này thoát khỏi chế độ độc tài, thoát khỏi những định chế kém cỏi và sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc. Bây giờ ông ta cử Putin làm tổng thống có nghĩa là muốn trở lại thời quá khứ.
Tờ Financial Times, Anh quốc, cũng bình luận rằng: Putin bỏ phiếu cho Putin trở lại làm tổng thống, mọi hy vọng về chuyển tiếp nước Nga sang chế độ dân chủ từ đây chấm dứt.
Nhà báo Đức Benjamin Bidder viết trên Spiegel Online: "Xin mời vào xem nước Nga của Putin! Ở đây Tổng Thống trở thành Thủ Tướng hoặc ngược lại. Việc trao đổi chức vụ giữa Vladimir Putin và Dmitri Mevedev là một trò nhảm nhí, nhưng đấy chưa phải là hết". Khi so sánh nước Nga đầy kiêu hãnh với một công quốc phong kiến kiểu mới, Bidder giễu cợt: "Medvedev đứng đầu một cường quốc hạt nhân, tổng chỉ huy một đội quân gồm cả triệu người, trên thực tế chỉ là một tổng thống tạm thời. Putin sẽ trở lại điện Kremlin sau cuộc bầu cử trong tháng 03/2012. Nhiều người nghĩ ông ta sẽ giữ chức TT Nga 12 năm nữa. Truyền thống 'nối ngôi' trong lịch sử Nga hiện đại có nguồn gốc từ quá khứ Xô Viết ..."
Một số tờ báo còn so sánh Putin với Nga Hoàng.
Phe đối lập Nga bất bình trước đề nghị của Medvedev và cảnh báo, nếu Putin trở thành tổng thống, nước Nga sẽ bùng nổ Cách mạng Hoa Lài như đã xảy ra ở Ả Rập và Bắc Phi.

Putin bất diệt
Tại hội nghị đảng Nước Nga Thống Nhất (UR) diễn ra trong hai ngày 23 & 24/09, trước khi Medvedev lên đọc diễn văn, Putin nói với một số người đến tham dự rằng ông ta sẽ đề cử Medvedev là người đứng đầu danh sách 600 ứng viên trong cuộc bầu cử Duma Quốc gia Nga (Hạ viện) khóa VI vào ngày 04/12/2011. Putin còn khẳng định, Medvedev sẽ trở thành thủ tướng Nga trong năm 2012. Khi diễn thuyết, Medvedev cũng nói rõ nguyện vọng của mình muốn trở về làm "công việc thực tế" trong nội các, đồng thời vui lòng dẫn đầu đoàn đại biểu UR giành được thắng lợi trong cuộc bầu cử sắp tới. Medvedev còn giới thiệu đương kim TTg Putin thay mặt UR ra tranh cử tổng thống. Medvedev nói: "Tôi nghĩ rằng hội nghị đảng nên đồng ý cử Vladimir Putin ra tranh cử chức vụ tổng thống nước Nga trong nhiệm kỳ tới" - Medvedev vừa dứt lời, hội trường vang lên một tràng pháo tay kéo dài khoảng gần 10 phút - "Tràng pháo tay của quý vị vừa rồi nói lên uy tín và báo hiệu thắng lợi của Vladimir Putin trong kỳ bầu cử tổng thống sắp tới".
Trước đó, có dư luận cho rằng giữa Putin và Medvedev từng xảy ra mâu thuẫn trong việc tranh giành chức vụ tổng thống trong nhiệm kỳ tới, khiến Putin không vui lòng. Nay Medvedev tuyên bố vậy, Putin thở phào, tin chắc mình sẽ làm chủ điện Kremlin thêm 6 hoặc 12 năm.
Bấy lâu nay đại đa số dân Nga đều biết trong thời gian Medvedev làm tổng thống, tuy Putin làm thủ tướng, thực quyền và ảnh hưởng của ông ta vẫn rất lớn, Medvedev chỉ là người giữ cái ghế tổng thống Nga cho Putin vì hiến pháp Nga chỉ cho phép tổng thống làm hai nhiệm kỳ. Nay đã đến lúc ông ta trở lại ghế tổng thống của mình.
Trong hội nghị đảng Nước Nga Thống Nhất (UR), Putin cũng từng nói: "Thế nào Medvedev cũng tổ chức được một nội các mới mẻ, trẻ trung, sức sống tràn trề và đưa dân chúng nước Nga bước vào cuộc sống hiện đại hóa".
Vladimir Putin đã làm tổng thống hai nhiệm kỳ, từ năm 2000 đến 2008. Vì hiến pháp Nga quy định mỗi vị tổng thống chỉ có thể làm liên tục hai nhiệm kỳ, nên Putin đành phải chuyển cho "đệ tử" Medvedev, người từng được ông ta dìu dắt trên chính trường Nga, tạm thời đảm nhận, sau đó sẽ tìm cơ hội trở lại làm chủ điện Kremlin. Trong dịp tham dự hội nghị UR, Putin nói cho các đại biểu tham dự biết, ông và Medvedev từng thỏa thuận nên chia nhau gánh vác những nhiệm vụ quan trọng trên chính trường Nga. Ông nói thêm: ông và Medvedev sẽ cùng nhau gánh vác việc đưa dân chúng nước Nga thoát khỏi cơn bão tài chánh khiến cho kinh tế thế giới suy thoái.
Trong khi đó, một số nhà kinh tế học cho rằng, Putin tuy bảo thủ nhưng đã hiện đại hóa nước Nga, ông trở lại làm chủ điện Kremlin, có thể giải quyết tốt những khó khăn về kinh tế nước Nga. Nhiều người Nga cũng tin rằng, sau khi Putin đắc cử tổng thống nhiệm kỳ tới, thế nào Medvedev cũng trở thành thủ tướng. Và vì Quốc hội Nga đã chấp nhận đề nghị của Tổng thống Dmitry Medvedev kéo dài nhiệm kỳ tổng thống lên đến 6 năm, nếu đắc cử và có thể làm tới hai nhiệm kỳ, Putin sẽ là tổng thống đến năm 2024. Sau đó Medvedev lại làm thêm 12 năm tổng thống, như vậy thầy trò Putin sẽ thao túng chính trường Nga đến năm 2036!
Sau màn tung hứng - Medvedev giới thiệu Putin ra tranh cử tổng thống và Putin nói nếu đắc cử sẽ bổ nhiệm Medvedev làm thủ tướng, các đảng phái đối lập cảnh báo, nếu năm tới Putin lại làm tổng thống, nước Nga sẽ bùng nổ Cách mạng Hoa Lài như ở Ả Rập và Bắc Phi.
Ngày 24/09, các lãnh tụ phe đối lập tổ chức họp báo ở Moscow, phê phán Putin ra tranh cử tổng thống Nga để củng cố quyền lực của mình. Điều đó không phù hợp với tình hình nước Nga, không khác gì Stalin muốn cầm quyền mãi mãi. Họ còn cảnh báo, nếu quả thật như vậy, Putin sẽ không khác gì Moammar al-Gadhafi hay Hosni Mubarak... thống trị nước Nga một thời gian lâu dài, cuối cùng dân chúng Nga sẽ phải xuống đường biểu tình phản đối.
Chủ tịch Đảng Cộng Sản Nga, Gennady Zyuganov, nói với ký giả hãng thông tấn nước Nga, quyết định của Putin không sao thay đổi được sự trì trệ của nước Nga trong mấy năm gần đây.
Gleb Pavlovsky, Giám đốc Tổ chức "Chính sách Hiệu quả", lại cho rằng: Cách đây hơn một tháng, ông Medvedev vẫn có những tuyên bố công khai hoặc không công khai ông có ý định tái tranh cử. Việc ông chấp nhận rời khỏi điện Kremlin có thể là hậu quả của một sức ép rất lớn. Hành động gây sức ép lên tổng thống đang gây tác hại đến uy tín của tổng thống Nga và gây nguy cơ bất ổn về chính trị cũng như xã hội ở Nga, làm chia rẽ nhóm ủng hộ Putin, phá tan nhóm ủng hộ Medvedev và làm thay đổi toàn bộ hệ thống chính trị ở nước Nga.

Trò hề trên sân khấu chính trị
Sau khi Dmitry Medvedev tuyên bố không ra tranh cử nhiệm kỳ hai, và đề cử Putin rồi Putin chấp nhận lời giới thiệu đó, còn nói là "vô cùng vinh dự", những tiếng xì xào về Medvedev và Putin đang "tranh giành địa vị trên chính trường Nga" lập tức chấm dứt, nhưng lại dấy lên những tiếng nói chống đối của phe đối lập. Họ coi ông ta không khác gì những kẻ tham quyền tiếm vị từng thống trị dân chúng Libya và Ai Cập như Gadhafi và Mubarak, cuối cùng sẽ bị dân chúng vùng lên lật đổ như từng xảy ra ở Ả Rập và Bắc Phi. Mikhail Sergeyevich Gorbachyov, người có công lớn trong việc xóa bỏ chế độ cộng sản ở Liên Xô, từng được trao tặng giải Nobel Hòa Bình, cũng lên tiếng phản đối Putin trở lại làm chủ điện Kremlin. Ông nói như vậy là đi ngược lại trào lưu dân chủ, không có lợi cho nước Nga. Dư luận quốc tế và báo chí thế giới bàn tán xôn xao, họ coi đó là trò hề trên sân khấu chính trị nước Nga. Có thể khẳng định rằng, "thầy trò Putin" không những là những kẻ có thủ đoạn chính trị, mà còn là một cặp "tài tử" diễn xuất điêu luyện. Kịch bản thao túng chính trường Nga của thầy trò Putin soạn thảo vô cùng tuyệt diệu: Sau khi "sư phụ" Putin làm xong hai nhiệm kỳ tổng thống nước Nga lập tức truyền sang cho "đệ tử" Medvedev tạm giữ một nhiệm kỳ, sau đó "sư phụ" lại trở về làm chủ điện Kremlin, đệ tử thì cầm đầu nội các. Kịch bản "Thầy trò Putin thao túng chính trường Nga" cũng có những đoạn căng thẳng khiến cho người xem thú vị. Đó là phần giữa kịch bản có đoạn Medvedev muốn làm ông chủ điện Kremlin thêm một nhiệm kỳ 6 năm nữa, sư phụ và đệ tử âm thầm đọ sức với nhau. Khán giả đang hứng thú ở những tình tiết cao trào này, bỗng dưng cụt hứng khi thấy "đệ tử" Medvedev tuyên bố không muốn làm chủ điện Kremlin, nhường lại cho "sư phụ". Putin thưởng công cho đứa học trò biết "tôn sư trọng đạo", tuyên bố sau khi trở thành "Sa Hoàng" sẽ bổ nhậm "đồ đệ" làm "Tể Tướng". Đoạn kết của kịch bản đã khiến cho nhiều khán giả thất vọng.
Xét về đặc trưng dân chủ hóa khi chuyển giao quyền lực, "trò hề trao đổi quyền lực" của hai thầy trò Putin và Medvedev quả không hợp lý chút nào. Nó hoàn toàn xa lạ đối với việc chuyển giao quyền lực dân chủ của xã hội phương Tây.
So sánh sự khác nhau của việc chuyển nhau quyền lực giữa hai nước Cộng hòa Nga và Hoa Kỳ có thể thấy rõ ưu và nhược điểm của nó. Người Mỹ chỉ có thể làm tổng thống một hoặc hai nhiệm kỳ, sau đó không thể tiếp tục làm thêm nữa, cũng không thể nghỉ một thời gian rồi ra ứng cử lại. Hơn nữa, dân Mỹ thường muốn có sự đổi mới trong cương vị lãnh đạo đất nước. Người trẻ tuổi hay da màu đều có thể ra ứng cử. TT Obama vừa trẻ vừa da màu vẫn đắc cử TT Hoa Kỳ thứ 44 là một ví dụ. Điều đó chứng tỏ chế độ chính trị dân chủ ở Hoa Kỳ vô cùng vững chắc. Đất nước vận hành hết sức bình thường. Tác dụng lãnh đạo của người đứng đầu đất nước vô cùng quan trọng nhưng không tuyệt đối, không thần thánh hóa người lãnh đạo như các nước cộng sản. Putin đã làm hai nhiệm kỳ tổng thống nay ra ứng cử lại, điều đó chứng tỏ ông ta đưa "học trò" Medvedev lên làm tổng thống một nhiệm kỳ cho phù hợp với hiến pháp sau đó tạo thời cơ để quay trở lại làm chủ điện Kremlin 6 hoặc 12 năm.
Tuy nhiên... dù sao việc Medvedev giới thiệu"sư phụ" ra ứng cử tổng thống thêm một lần nữa vẫn tiến bộ hơn kiểu "bầu bán" của hai nước cộng sản Việt Nam và Trung Quốc. "Thầy trò" Medvedev và Putin thay nhau cầm quyền ở Nga vẫn phải tuân theo tiến trình bầu cử dân chủ, kết quả thế nào vẫn do cử tri quyết định. Trong khi đó, Việt Nam và Trung Quốc do đảng cộng sản khống chế, chế độ chính trị ở Việt Nam và Trung Quốc do đảng cộng sản quyết định. Tầng lớp lãnh đạo đất nước ở Việt Nam và Trung Quốc do mấy nhân vật trong cái gọi là Bộ chính trị trong Ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam hay Bộ chính trị của Trung Cộng quyết định, người công dân không có bất cứ một thứ quyền gì trong việc bầu bán này. Ở Việt Nam và Trung Quốc, muốn có chế độ bầu cử theo tiến trình dân chủ, cần phải lật đổ chế độ cộng sản độc đảng.
Tuy nhiên, việc hai ông Putin và Medvedev lạm dụng quyền lực để khống chế nước Nga tất nhiên không có lợi cho việc phát triển chế độ dân chủ thực sự và lâu dài ở Nga.